Jak powstało nazwisko

W obecnych czasach mało kto zastanawia się nad swoim nazwiskiem. Dostajemy je wraz z urodzeniem i towarzyszy nam przez całe życie, przez to traktujemy to jako zwyczaj powszechny obok którego przechodzimy obojętne.

 

Od strony badawczej, sprawa wygląda zupełnie inaczej. Studia nad pochodzeniem nazwiska i prześledzeniem jego kształtowania nie są łatwym zadaniem.  Nazwisko bowiem, jest nośnikiem pewnej historii. Stąd badania nad nim są trudne i czasochłonne. Posiadając szeroki wachlarz badawczy oraz balansując po wieloznaczności możemy zabrnąć w niewłaściwą stronę.

 

Zawodowy badacz, musi brać pod uwagę osiągnięcia z takich dziedzin nauki jak historia społeczna, polityczna i gospodarcza, socjologia w szczególności społeczna, psychologia, antropologia, filozofia, prawo, kultura, statystyka, językoznawstwo oraz prace historyków. Wszystkie wymienione nauki pomagają nam zbadać nasze nazwisko

 

Na naszej stronie przedstawilśmy hipotetyczną wersję powstania naszego nazwiska opierając się na dostepnej literaturze naukowej oraz popularno-naukowej.

 

Glądała – jako nazwisko pospolite.

 

 Pochodzenie

 

Nazwiska pospolite mogły wywodzić swoje pochodzenie od nazw pospolitych i odwrotnie, każdy wyraz pospolity mógł się stać nazwą osobową – czyli pra-nazwiskiem- a następnie ewoluować do nazwiska w takiej formie, w jakiej obecnie się posługujemy.

 

Przejście wyrazu pospolitego odczasownikowego  do nazwy osobowej następowało po urzeczownikowieniu które mogło wymusić modyfikację lub pozostawić ów wyraz pospolity w niezmienionej formie.

 

Przykładem niech będzie:

 

 

·      czasownik – biadalić (czyli narzekać) z którego tworzony był rzeczownik Biada,

 

·      taki sam los mógł spotkać liczebniki ( pięć – Piątas) ,

 

·      przymiotniki (piękny-Piękny) i na tym się zatrzymajmy.

 

 Wracając do naszego nazwiska tj. Glądała , łatwo można zaobserwować że składa się z dwóch części. Człon podstawowy to Gląd a sufiks to –ała.

 

Odnośnie członu głównego dysponujemy dość dużą bazą źródłową potwierdzającą iż jest to czasownik staropolski Gląd – to ględać, ględzieć czyli patrzeć, szukać. Takie potwierdzenie spotykamy u K. Rymuta w Słowniku Staropolskim, Z.Kowalik-Kaleta w Słowniku najstarszych nazwisk polskich… i wielu innych pracach.

 

Sufiks –ała, grupa nazwisk (używając kolokwializmu) z tym zakończeniem, należy do dość przejrzystych pod względem strukturalnym. W polszczyźnie –ała w części sufiksalnej pojawia się w XIII wieku. W nazwach osobowych ich nasilone występowanie obserwujemy w połowie XVIII wieku a kończy w XIX kiedy przezwisko w środowisku wiejskim nabiera cech stałych i z przyczyn prawnych staje się nazwiskiem

 

W ciągu ponad 200 lat zapisywania naszego nazwiska spotkałem się z różnymi "odmianami". Raz zapisywano nas jako Glądałła, Grondala innym razem jako Glądalla, Glądalski aż w końcu Glondała. Ta ostatnia forma jest obecna nawet współcześnie i niestety jest pozostałością zaborów i narzucenia języka rosyjskiego.